Welcome to Manolis Museum of Brut Art in Eressos
Words about Manolis : In Memory of Manolis — Papa Wemba of Eressos
Manolis, the Papa Wemba of Eressos, was a truly remarkable man. He knew how to love others, deeply and sincerely.
Manolis did not care for money, nor for bitterness or cruelty. What mattered to him were the people around him, the friendships he created, and the love he gave so freely.
He was a self-taught artist, a man with his own philosophy of life, and a soul who looked at the universe with wonder and tenderness. Through his naïve art and through the documentary film that has travelled around the world, Manolis became a true ambassador for his beloved village of Eressos, on the island of Lesbos.
With extraordinary generosity, he gave his remarkable works of art to the people of the village, to his friends, and to people around the world who came to love him and his work.
Manolis was a fighter. He knew how to struggle, how to persevere, and above all, how to create. Even when life around him was difficult, he continued to create his naïve art and to share it with others.
There was something very precious in Manolis’s heart and in his art: love.
And perhaps this is the greatest lesson Manolis leaves with us here in Eressos: how to love one another. How to love our brothers and our sisters. How to open our hearts to others, even when life is not easy.
Sadly, not everyone who was close to him was able to understand the values that guided his life. But those who truly knew Manolis understood the generosity of his spirit and the beauty of his heart.
Every time we presented the film Manolis, Papa Wemba of Eressos in Eressos, Mytilene, and Paris, audiences were deeply touched. People loved Manolis. They discovered in him a unique and unforgettable human being.
And Manolis always presented his art with pride and humility, as a true ambassador of Eressos.
Today, as we say goodbye to him, let us not allow his journey to end.
Let us follow the path he showed us.
Let us love one another.
Let us care for one another.
Let us continue to create, to share, and to give.
And let us dream of creating a museum dedicated to Manolis here in Eressos, on this island he loved, and perhaps one day in other places around the world.
A place where his art, his story, his generosity, and his spirit can continue to speak to future generations.
Let us continue the journey of Manolis.
Let us carry his message forward, so that he may remain forever an ambassador of Eressos — and an ambassador of naïve art, love, and humanity.
Manolis may have left us, but the love he placed in his art and in the hearts of others will remain.
May his memory live on through Eressos, through his art, and through all of us who loved him.
Rest in peace, dear Manolis.
Mina Rad
Στη μνήμη του Μανώλη — του Papa Wemba της Ερεσού
Ο Μανώλης, ο Papa Wemba της Ερεσού, ήταν ένας πραγματικά ξεχωριστός άνθρωπος. Ήξερε να αγαπά τους άλλους, βαθιά και αληθινά.
Ο Μανώλης δεν ενδιαφερόταν για τα χρήματα, ούτε για την κακία και τη σκληρότητα. Αυτό που είχε σημασία γιαεκείνον ήταν οι άνθρωποι γύρω του, οι φιλίες που δημιουργούσε και η αγάπη που τόσο απλόχερα προσέφερε.
Ήταν ένας αυτοδίδακτος καλλιτέχνης, ένας άνθρωπος με τη δική του φιλοσοφία για τη ζωή, μια ψυχή που κοιτούσε τοσύμπαν με θαυμασμό, ευαισθησία και τρυφερότητα.
Μέσα από τη ναΐφ τέχνη του, αλλά και μέσα από το ντοκιμαντέρ που ταξίδεψε σε πολλές χώρες του κόσμου, οΜανώλης έγινε ένας αληθινός πρεσβευτής της αγαπημένης του Ερεσού, στη Λέσβο.
Με εξαιρετική γενναιοδωρία, χάριζε τα μοναδικά έργα του στους ανθρώπους του χωριού, στους φίλους του και σεανθρώπους σε όλο τον κόσμο που αγάπησαν τόσο τον ίδιο όσο και την τέχνη του.
Ο Μανώλης ήταν ένας αγωνιστής. Ήξερε να αγωνίζεται, να επιμένει και, πάνω απ’ όλα, να δημιουργεί. Ακόμη καιόταν οι συνθήκες της ζωής γύρω του ήταν δύσκολες, εκείνος συνέχιζε να δημιουργεί τη ναΐφ τέχνη του και να τημοιράζεται με τους άλλους.
Υπήρχε κάτι πολύ πολύτιμο στην καρδιά του Μανώλη και μέσα στην τέχνη του:
η αγάπη.
Και ίσως αυτό είναι το μεγαλύτερο μάθημα που μας αφήνει ο Μανώλης εδώ, στην Ερεσό:
να μάθουμε να αγαπάμε ο ένας τον άλλον.
Να αγαπάμε τους αδελφούς και τις αδελφές μας.
Να ανοίγουμε την καρδιά μας στους άλλους, ακόμη και όταν η ζωή δεν είναι εύκολη.
Δυστυχώς, δεν μπόρεσαν όλοι όσοι βρέθηκαν κοντά του να καταλάβουν τις αξίες που καθοδηγούσαν τη ζωή του. Όμως όσοι γνώρισαν πραγματικά τον Μανώλη, γνώρισαν τη γενναιοδωρία της ψυχής του και την ομορφιά της καρδιάςτου.
Κάθε φορά που παρουσιάζαμε την ταινία Manolis, Papa Wemba of Eressos στην Ερεσό, στη Μυτιλήνη και στο Παρίσι, οι θεατές συγκινούνταν βαθιά.
Αγάπησαν τον Μανώλη.
Ανακάλυψαν μέσα από την ταινία έναν μοναδικό και αξέχαστο άνθρωπο.
Και ο Μανώλης παρουσίαζε πάντα την τέχνη του με περηφάνια αλλά και ταπεινότητα, σαν ένας αληθινός πρεσβευτήςτης Ερεσού.
Σήμερα, καθώς τον αποχαιρετούμε, ας μην αφήσουμε το ταξίδι του να τελειώσει εδώ.
Ας ακολουθήσουμε τον δρόμο που μας έδειξε.
Ας αγαπάμε ο ένας τον άλλον.
Ας νοιαζόμαστε ο ένας για τον άλλον.
Ας συνεχίσουμε να δημιουργούμε, να μοιραζόμαστε και να προσφέρουμε.
Και ας κρατήσουμε ζωντανό το όνειρο να δημιουργήσουμε ένα μουσείο αφιερωμένο στον Μανώλη, εδώ στην Ερεσό, στο νησί που τόσο αγάπησε, και ίσως μια μέρα και σε άλλα μέρη του κόσμου.
Έναν χώρο όπου η τέχνη του, η ιστορία του, η γενναιοδωρία του και το πνεύμα του θα μπορούν να μιλούν στιςεπόμενες γενιές.
Ας συνεχίσουμε το ταξίδι του Μανώλη.
Ας μεταφέρουμε το μήνυμά του στις επόμενες γενιές, ώστε να παραμείνει για πάντα ένας πρεσβευτής της Ερεσού — ένας πρεσβευτής της ναΐφ τέχνης, της αγάπης και της ανθρωπιάς.
Ο Μανώλης έφυγε από κοντά μας, όμως η αγάπη που έβαλε στην τέχνη του και στις καρδιές των ανθρώπων θαπαραμείνει.
Ας ζει για πάντα η μνήμη του μέσα από την Ερεσό, μέσα από την τέχνη του και μέσα από όλους εμάς που τοναγαπήσαμε.
Καλό σου ταξίδι, αγαπημένε μας Μανώλη.
Καλό παράδεισο.
Welcome to Manolis Museum of Brut Art in Eressos
-Manolis on his moto
The door of Manolis house
Papa Wemba d’Eressos at the entrance of the house
Manolis animal’s : Rina
Manolis wanted Rina to be in the film and Rina is in his museum too
Manolis Cat
First day of filming Manolis at his house, filmed by Mina Rad in 2022
Manolis at his home museum first visit in 2022
Visit to Manolis museum Brut art in 2022
Sitting on the handmade sofa made by Manolis, artist of brut art
My first visit with Eva Labreveu at Manolis museum home of Brut Art in 2022
Mina fish Papa wemba Manolis house 2022
Manolis mother and Mina Rad 2022
Manolis Papa Wemba d’Eressos Photos
Garden of Manolis with plantes and flowers 2022
Manolis in his artist’s studio of Brut Art at his home museum studio in Eressos in 2022
Manolis in his studio of Brut Art in 2026
Manolis in his studio Brut Art in Skala
Manolis wooden Art Brut creations : Animals
Manolis wooden Art Brut creations : Animals fish
Manolis wooden Art Brut creations Boats
Manolis wooden Art Brut creations Boats
Trucks and cars of Manolis wooden Art Brut creations
Africain Masks Manolis wooden Art Brut creations
Various Manolis wooden Art Brut creations in 2022
Manolis and theophrastus 2022 and his creation of Theophrastus statue for the film on Theophrastus by Mina Rad in 2022
Theophrastus and Manolis creation 2022
Manolis painting Autoportrait
Manolis and her mother 2022
Manolis her mother theophrastus 2022Manolis and friends
Manolis Papa Wemba d’Eressos, the artist of Brut Art Eressos Lesbos
6
11 Divers His wooden Art Brut creations
Publication on Manolis :
Ο Μανώλης της Ερεσού: Ένας αθόρυβος καλλιτέχνης του ξύλου
Ένας γλυκός άνθρωπος που επέλεξε να βγάλει όλη του τη δημιουργικότητα και την ψυχή πάνω σε ένα ταπεινό πλην όμως “σοφό” υλικό όπως το ξύλο, είναι ο Μανώλης. Παρά τις αντιξοότητες ο Μανώλης κατάφερε να δημιουργήσει τον δικό του χώρο, την δική του φωλιά στην Ερεσό και μέσω της ξυλογλυπτικής να εκφράσει το ταλέντο του.
Τον γνώρισα στη Σκάλα Ερεσού έπειτα από παρότρυνση των μελών του Φορέα Τουρισμού Ερεσού που μου πρότειναν να δω τη δουλειά του. Και αυτό έκανα. Κυριακή πρωί μαζί με τον φίλο μου τον Θόδωρο κατευθυνθήκαμε στο χωριό για να τον βρούμε. Δεν ήταν δύσκολο. Ο ίδιος με μεγάλη χαρά και ευχαρίστηση μας περίμενε στην πλατεία της «Φόνισσας» για να κατευθυνθούμε μέσα από τα παραδοσιακά στενά στην πολύτιμη βάση του. Ο χώρος του ήταν ένα ζωντανό Μουσείο. Παντού υπάρχουν τακτοποιημένα αντικείμενα από ξύλο με διάφορες τεχνικές, άλλα σε πειραματικό στάδιο, άλλα με χαραγμένη την παιδική αθωότητα της ψυχής του Μανώλη, άλλα αξιολάτρευτα κομμάτια λαϊκής τέχνης.
Η μητέρα του εκεί, μαζί του, καθισμένη σε έναν καναπέ που τον έφτιαξε ο Μανώλης και είναι από τα αγαπημένα της κομμάτια. Γλυκιά με το χαμόγελο ανθρώπου που πέρασε πολλά, μας υποδέχτηκε και μας άφησε να ανοίξουμε ντουλάπια, βιτρίνες και να φτιάξουμε το χώρο έτσι όπως αρμόζει για μια φωτογράφηση.
Ο Μανώλης είναι ένας άνθρωπος με ειδικές ικανότητες. Φιλήσυχος, λάτρης της φύσης και ολιγαρκής, κατεβαίνει κάθε μέρα στο γιαλό και πουλάει την πραμάτεια του που έχει μέσα στον σάκο του. Πάνω σε αυτόν, έχει καρφιτσώσει δυο κονκάρδες με αφρικανικά ρητά. Όλα για το πόσο λιτοί πρέπει να είμαστε στη ζωή. Όπως κι εκείνος.
Με την αφρικανική κουλτούρα ήρθε σε επαφή στο Κονγκό όπου έζησε μέχρι τα 30 του χρόνια μαζί με την οικογένειά του που μετανάστευσε στην Αφρική όπως αρκετοί Λέσβιοι εκείνη την εποχή. Αργότερα οικογενειακώς έφτασε στην Αθήνα και μαζί επέστρεψαν στη βάση τους πριν από μερικά χρόνια σε αυτό το μικρό σπιτάκι μέσα στο χωριό. Η ζωή του, έκανε τους κύκλους της και τον αντάμειψε με μια ζωή σε ένα περιβάλλον που τον δέχεται όπως είναι και βέβαια τον υποστηρίζει για την διαφορετικότητά του .
Ζωάκια, φιγούρες, καράβια, αυτοκίνητα που ήταν και η πρώτη του ενασχόληση, κείτονται σε διάφορα σημεία του σπιτιού σαν μουσειακά αντικείμενα. Συνήθως διαλέγει ξύλο ελιάς η άλλα είδη πιο επεξεργάσιμα και μπαίνει μέσα στο δωματιάκι της αυλής όπου έχει και τα σύνεργά του για να δώσει σχήμα στις άμορφες ξύλινες μάζες .Όλα έχουν κάτι το ιδιαίτερο. Αλλά την παιδικότητα, άλλα την λαϊκότητα , άλλα την φαντασία.
Ο εσωτερικός κόσμος του Μανώλη αντικατοπτρίζεται πάνω στα ξύλινα αντικείμενα. Γι’ αυτόν η διαδικασία της ιδέας και κατόπιν της δημιουργίας είναι το παν .Μελετάει το ξύλο, σκέφτεται τις χαρακιές μια –μια και επενδύει στο χρόνο. Αν τον δείτε στην Ερεσό σταματήστε τον και κάντε μια κουβέντα μαζί του, όχι μόνο γι’ αυτά που φτιάχνει αλλά και για την φιλοσοφία που έχει για τη ζωή. Μια φιλοσοφία που αν την μοιραζόμασταν αναμεταξύ μας ,ο κόσμος μας θα ήταν πολύ καλύτερος …
